Günlük hayatımızda sıkça kullandığımız ama anlamını merak edip araştırma zahmetinde bulunmadığımız kelimelerin başında şüphesiz gün isimleri gelir. Dilimize çoğunlukla Farsça ve Arapçadan geçen bu kelimelerin günümüze ulaşana kadar uğradıkları değişimi gelin beraber inceleyelim.

Pazartesi

Günümüzde hala bazı Batılı devletlerde olduğu gibi eski devletlerin çoğunda haftanın ilk günü Pazar olarak kabul edilmekteydi. Bunun sonucunda bugüne, “Pazardan sonraki gün” anlamına gelen “Pazar Ertesi” adını verdiler. Burada “Erte” sözcüğünün kökenine bakacak olursak Uygurca metinlerde karşımıza “gün doğumu” olarak çıkarken, Divan-i Lügati’t Türk’te ise “bir işe başlamak, işe kalkışmak” gibi anlamlarda kullanılmıştır. Sonuç olarak bu sözcük günümüze gelirken ufak değişimlere uğramış ve “Pazartesi” olarak dilimize girmiştir.

Salı

Bizim için ikinci gün olsa da Salı, eski toplumlar için üçüncü gündü. Bu durumunun adıyla da doğrudan bağlantısı bulunmaktadır. Günümüzde kullandığımız “Salı” kelimesi Arapça “Yevmü’s-selāse” kelimesinden gelmektedir ve anlamı “Üçüncü Gün” dür. Bunun yanında “Salı” kelimesinin yazılı olarak kullanılışı ilk defa Flippo Argenti’nin 1533 yılınra yazdığı “Regola Del Parlare Turco” eserinde karşımıza çıkmaktadır.

Çarşamba

Codex Cumanicus (1303) adlı kitapta, Farsça – Türkçe karışımı biz şekilde “čaar sanbe”,  Meninski sözlüğünde (1680) ise “çārşembe” olarak geçen bu günün kelime anlamı “Dördüncü Gün” dür. Dilimize kalıp olarak Farsça “caharşanba” sözcüğünden geçmiştir.

Perşembe

Dilimize yine Farsçadan geçen bu sözcüğün anlamı “Beşinci Gün” dür. Karşımıza ilk olarak yine Codex Cumanicus’ta “pansanbe” olarak çıkmaktadır. Dilimize ise direkt olarak “panc-şanbe” sözcüğünden geçmiştir.

Cuma

İslam toplumlarında özel bir yeri olan cuma gününün adı  Arapça “toplanma,topluluk, toplama” gibi anlamlara gelen “cm” kökünden türemiştir ve hiçbir değişikliğe uğramadan dilimize girmiştir. Yine aynı şekilde “cami, cumhur, cemaat, cemiyet” gibi sözcükler de aynı kökten türemiştir.

Cumartesi

Pazartesi sözcüğünde olduğu gibi ayrı bir özelliği bulunmayan bu sözcük, “Cumadan Sonraki Gün” anlamına gelmektedir.

Pazar

Bizim için haftanın son günü, eski toplumlar için haftanın ilk günü olan “Pazar” sözcüğü, yine karşımıza Codex Cumanicus’ta “bazar” olarak çıkmaktadır. Daha sonralarda ise yine Meninski Sözlüğünde “bāzār güni” olarak görmekteyiz. Dilimize ise Farsça “alışveriş yapılan yer” anlamına gelen “bāzār” sözcüğünden geçmiştir.