Liberalizm Nedir?

Ortaya çıktığı yıllardan sonra değişimler yaşasa ve farklı şekillere bürünmüş olsa da temelinde Liberalizm, insanın neredeyse her alanda özgür olması gerektiğini ve bireyciliği savunan; ekonomik ve siyasi bir dünya görüşüdür.

Temel Görüşleri Nedir?

Bireycilik

İnsanı her şeyden üstün ve önemli gören bu görüş, Liberalizmin temel ilkeleri arasında, özgürlük ile birlikte en olmazsa olanıdır. Her bireyin eşit ahlaki değerlere sahip olduğunu ve toplumsal bütünlüğün yerine insanın birey halinde iken daha önemli olduğunu savunur.

Özgürlük

Bireycilik gibi Liberalizmin vazgeçilmez görüşlerinden biri olan bireysel özgürlük; kişinin yasa ve iktidar karşısında özgür olmasına önem verir. Fakat bir kişinin özgürlüğünün başka birinin özgürlüğüne zarar verme ihtimaline karşı burada savunulan özgürlük, yasa karşısındaki özgürlüktür.

Akıl

Liberallere göre, dünya ve insanlar son derece rasyoneldir. Bu görüşün savunduğu fikre göre, bireyler kendi çıkarları söz konusu olduğunda son derece rasyonellerdir ve kendi çıkarlarına en uyumlu olan durumu seçerler.

Eşitlik

Bireylerin ahlak bakımından eşit olarak doğduğunu var sayan liberalizm, eşitlik görüşü ile özellikle siyasal ve yasa önündeki eşitliği kastetmektedir. Burada dikkat edilmesi gereken bir konu ise burada bahsedilen eşitlik, gelir açısından ve toplumsal bakımdan olan eşitlik kapsamamaktadır. Bireyler aynı liyakate ve çalışma isteğine sahip olmadığı için bu iki eşitliğin sağlanabilmesi söz konusu değildir. Onun yerine fırsat eşitliği ve meritokrasi desteklenmelidir.

Hoşgörü

Liberalizm, hoşgörüyü hem toplumsal zenginleşmeye hem de bireysel özgürlüğe son derece fayda sağlayan bir araç olarak görür. Liberalizme göre, iki rakip görüş arasında hoşgörülü, özgür ve entelektüel bir tartışma alanı ve bir denge olmalıdır.

Rıza

Liberalizme göre, iktidar ve toplumsal ilişkiler bir rızaya dayanmak zorundadır. Yani, iktidar tabandan tavana yükselir ve mutlaka meşru olmalıdır.

Anayasacılık

Liberalizm, her ne kadar yönetimi düzen sağlayıcı olarak görse de her zaman yöneticinin Tiran’a dönüşme ihtimalini hesaba katar. (“Güç yozlaştırır, mutlak güç yozlaştırır. – Lord Acton”) Bu yüzden de yönetimin parçalanarak sınırlı hale gelmesini ve güçlerinin çeşitli kurumlara paylaştırılarak anayasa garantisi altına alınması gerektiğini söyler.

Nasıl Ortaya Çıkmıştır?

Liberalizmin kurucu babası olarak görülen John Locke ’un 1689 yılında yazmış olduğu “İnsan Anlığı Üzerine Deneme” adlı eserde karşımıza çıkan özel mülkiyet, yaşam ve özgürlük kavramları, Liberalizmin ilk tohumları olarak kabul edilmektedir. Daha sonralarda İngiliz, Fransız ve Amerikan Devrimleri ile oluşan yeni hükümetlerin Liberal bir dünya görüşüne yaklaşmaları da bu kabulü desteklemektedir.

Her ne kadar 1689 yılında Locke ile ortaya çıkmış olsa da Liberalizmin asıl gelişme kaydettiği ve siyasal görüş olarak ortaya çıktığı yıllar 19.Yüzyıldır. 19.Yüzyılın başlarında hepimizin daha önce mutlaka duymuş olduğu “bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” görüşü yükselişe geçti ve 20.Yüzyıla kadar baskın iktisadi görüş haline geldi. 20.Yüzyılda ise gerek yaşanan ekonomik krizler gerek diğer sebeplerden ötürü devletin ekonomiye müdahale etmesine daha olumlu bakılmaya başlandı. Bunun sonucunda “Modern Liberalizm” veya “Neo-liberalizm” olarak bildiğimiz görüş yükselişe geçti.

Klasik Liberalizm ile Modern Liberalizm Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

  • Klasik Liberalizm, minimal, sadece ulusal ve şahsi düzeni koruyan bir devlet isterken; Modern Liberalizm, devlete daha hoşgörülü yaklaşır ve özellikle ekonomik alanda daha etkin bir devlet ister.
  • Klasik Liberalizm, negatif (birey sadece başlarına zarar vermeyecekse özgürdür) özgürlüğü savunurken; Modern Liberalizm, pozitif (sadece özgür olma imkânı değil özgür olmasına imkân sağlayacak bir alan yaratılması) özgürlüğü savunur.
  • Klasik Liberalizm, fırsat eşitliğini savunurken; Modern Liberalizm, sınıflar arasındaki gelir eşitsizliğinin en aza indirilerek denge sağlanması gerektiğini savunur.

İdeolojiler ile ilgili daha fazla yazımıza ulaşmak isterseniz; Komünizm yazıma buradan, Sosyalizm yazıma ise buradan ulaşabilirsiniz.

4 thoughts on “Liberalizm Nedir? Nasıl Ortaya Çıkmıştır?”

Comments are closed.